Sự Thật Đáng Lo Ngại Về Tử Vong Của Cá Voi Xám Từ Mexico Đến Canada

Cá Voi Xám: Tử Vong Bất Thường Dọc Tuyến Di Cư

Trong nửa đầu năm 2026, có dấu hiệu bi quan về tình trạng cá voi xám khi số lượng cá thể chết hoặc mắc cạn đang ghi nhận ở mức đáng báo động từ Mexico đến Canada. Theo báo cáo từ Cơ quan Quản lý khí quyển và đại dương quốc gia Mỹ (NOAA), 145 cá thể đã được ghi nhận tử vong tính đến ngày 6/7/2026.

Số lượng này đã vượt qua tổng số xác cá voi được tìm thấy trong các năm trước của sự kiện tử vong bất thường từ 2019 đến 2023. Tổ chức Public Employees for Environmental Responsibility (PEER) đã mô tả tình hình hiện tại là một thảm họa sinh học, đồng thời cảnh báo rằng số xác dạt bờ có thể chỉ là phần nổi của tảng băng trôi.

Đến tháng 7, bản cập nhật từ NOAA cho biết số vụ cá voi mắc cạn trong hai năm qua đã trở lại mức ổn định như trong giai đoạn 2019-2023. Tuy nhiên, các vấn đề trước đó vẫn đang là nguyên nhân chính khiến tình hình vẫn chưa đủ để công nhận một sự kiện tử vong bất thường mới.

Bang Washington hiện đang là một trong những khu vực trọng điểm. Ngày 18/6, nhóm nghiên cứu từ Cascadia Research Collective đã phát hiện một cá voi cái dài khoảng 12m tại Ocean Shores. Đây là cá thể thứ 30 chết ở bang này kể từ đầu năm, chỉ đứng sau kỷ lục 34 cá thể vào năm 2019.

Kết quả khám nghiệm cho thấy cá voi này bị suy dinh dưỡng nghiêm trọng và có dấu hiệu chấn thương ở đầu, phù hợp với những cuộc va chạm với tàu thuyền. Tình trạng suy dinh dưỡng đang là hiện tượng phổ biến ở những cá thể bị khám nghiệm trong năm 2026.

Đáng lo ngại là một số cá thể cá voi có lượng mỡ dự trữ giảm đáng kể, chứng tỏ rằng chúng không kiếm đủ thức ăn trong khu vực kiếm ăn chính trước khi bắt đầu hành trình di cư dài.

Cá voi xám thuộc phía đông bắc Thái Bình Dương thường bắt đầu từ các khu vực sinh sản ở Baja California, Mexico và di chuyển đến vùng biển Bering và Chukchi, rồi quay về phía nam. Theo NOAA, chúng chủ yếu tiêu thụ các động vật không xương sống nhỏ gần đáy biển và thường dùng các tấm sừng hàm để lọc thức ăn từ trầm tích.

Khi nguồn thức ăn trở nên khan hiếm, cá voi xám có thể buộc phải bơi vào các vùng vịnh hoặc ven bờ để tìm kiếm thức ăn, khiến chúng dễ bị va chạm với phương tiện giao thông biển hoặc mắc kẹt vào ngư cụ.

Sự kiện tử vong bất thường từ cuối năm 2018 đến 2023 đã có tới 690 cá voi xám mắc cạn dọc bờ biển Thái Bình Dương từ Mexico đến Alaska.

NOAA khẳng định rằng những biến đổi sinh thái tại các khu vực kiếm ăn cận Bắc Cực đã làm thay đổi số lượng cũng như chất lượng nguồn thức ăn, dẫn đến tình trạng suy dinh dưỡng ngày càng gia tăng, cùng với tỷ lệ tử vong tăng vọt.

Quần thể cá voi xám có chiều hướng tăng nhưng vẫn chưa thoát khỏi nguy cơ

Tuy nhiên, giữa cảnh báo gia tăng về số lượng xác cá voi, dữ liệu mới lại cho thấy một điều nghịch lý. Ngày 15/7, NOAA ước tính rằng quần thể cá voi xám phía đông bắc Thái Bình Dương hiện dao động từ 15.930 đến 20.530 cá thể, trung bình khoảng 17.750 con. Trước đó, ước tính trung bình chỉ khoảng 12.890 cá thể.

Dù con số này có vẻ tích cực, các nhà khoa học từ NOAA đều đồng ý rằng mức tăng này vượt quá khả năng sinh sản tự nhiên của quần thể. Năm 2025, chỉ khoảng 85 cá voi con được ước tính được sinh ra, đánh dấu kỷ lục thấp nhất kể từ khi bắt đầu chương trình khảo sát.

Các chuyên gia hiện đang xem xét liệu những yếu tố như thời điểm di cư, lựa chọn tuyến đường của cá voi, hoặc những giả định trong mô hình có thể ảnh hưởng đến kết quả khảo sát hay không.

Khi các đàn cá voi quay trở về khu vực kiếm ăn vào mùa xuân 2026, tình trạng sức khỏe của chúng có thể xấu đi trước khi cuộc khảo sát được thực hiện.

Vì vậy, con số 17.750 không thể đồng nghĩa với việc cuộc khủng hoảng đã được giải quyết. NOAA nhấn mạnh rằng những ước tính hàng năm thường có độ không chắc chắn cao, và việc theo dõi các xu hướng dài hạn là cực kỳ quan trọng hơn là chờ đợi một con số chính xác tại một thời điểm.

PEER tiếp tục cảnh báo mạnh mẽ. Họ cho rằng phần lớn xác cá voi xám sẽ chìm sâu dưới biển và không bao giờ xuất hiện trên bờ. Theo đó, 145 trường hợp đã được phát hiện thực tế có thể tương đương với khoảng 1.450 cá thể chết trong thực tế.

Dù đây chỉ là kết quả ngoại suy từ PEER, nhà sinh thái biển Rick Steiner đã chỉ ra rằng việc mất hàng nghìn cá thể trong khoảng thời gian ngắn là một dấu hiệu của sự nguy hiểm. Ông nhấn mạnh rằng bên cạnh vấn đề thực phẩm, nguy cơ như va chạm tàu, mắc lưới hoặc ô nhiễm đại dương cũng cần phải được giảm thiểu.

Những cái xác cá voi xám liên tục dạt vào bờ có thể là dấu hiệu rõ nét nhất của những biến đổi sâu rộng hơn đang diễn ra trong chuỗi thức ăn và hệ sinh thái Bắc Thái Bình Dương.

Theo NOAA Fisheries, PEER, Cascadia Research Collective