Khi lợn rừng thay đổi cuộc chơi trên ‘đảo Thỏ’ Okunoshima

Okunoshima thường được nhớ đến như một điểm đến dễ thương: những con thỏ tự do đi lại giữa du khách, nhận rau củ và thức ăn viên. Nhưng dưới vẻ ngoài ấy là một loạt biến đổi sinh thái do con người tạo ra — và gần đây, một hành vi bất ngờ của lợn rừng đã làm nổi bật sự mất cân bằng ấy: những con lợn rừng trên đảo không chỉ tranh thức ăn mà còn bắt đầu săn một số thỏ sống.

Nguồn gốc quần thể thỏ và áp lực lên hệ thực vật

Thỏ trên Okunoshima không phải loài bản địa; chúng được con người đưa đến hòn đảo trong quá khứ, có con từng liên quan đến các thử nghiệm vũ khí trong Thế chiến II. Sau khi đảo trở thành công viên, thỏ sinh sôi mạnh, và hoạt động du lịch tiếp tục tăng nguồn thức ăn bổ sung cho chúng.

Theo nghiên cứu, thảm thực vật tự nhiên trên đảo có thể sản xuất khoảng 3,4 tấn thức ăn thực vật khô mỗi năm. Lượng này chỉ đủ duy trì 175–287 con thỏ nếu không có nguồn hỗ trợ từ bên ngoài. Tuy nhiên, hoạt động của du khách đã cung cấp thêm rất nhiều thức ăn: khoảng 8,3 tấn trong năm 2013, và tăng lên ước tính 27 tấn vào năm 2017, thời điểm đảo đón khoảng 360.000 lượt khách.

Sự chênh lệch giữa nhu cầu của quần thể thỏ và năng lực tự nhiên của đảo khiến số lượng thỏ vượt quá mức môi trường có thể tự duy trì. Khi lượng khách giảm, số thỏ cũng giảm theo; trong điều kiện thiếu thức ăn, thậm chí có báo cáo thỏ ăn những loài thực vật độc — dấu hiệu rõ ràng của tình trạng phụ thuộc nguồn thực phẩm do con người cung cấp.

Lợn rừng: từ cơ hội thức ăn thừa đến săn mồi

Lợn rừng xuất hiện trong cảnh quan đảo khi nguồn thức ăn do du khách để lại trở nên dồi dào. Chúng hưởng lợi từ rau củ, thức ăn viên cho thỏ và cả nước uống; lợn rừng đã bắt đầu xâm nhập vào khu vực sinh sống của đàn thỏ để tận dụng những nguồn này.

Về bản chất, lợn rừng có chế độ ăn đa dạng: đào rễ, ăn hoa màu, tận dụng xác động vật. Ở một số nơi khác, DNA thỏ được tìm thấy trong mẫu thức ăn của lợn rừng, nhưng thường được giải thích là do chúng ăn xác thỏ hoặc con non bị thương. Trường hợp trên Okunoshima có những điểm khác biệt đáng lưu ý.

Shingo Kaneko, giáo sư thuộc Khoa Khoa học và Kỹ thuật Hệ thống Cộng sinh của Đại học Fukushima, cho biết nhóm nghiên cứu đã ngạc nhiên khi được báo về việc lợn rừng săn một con thỏ còn sống. Trong khảo sát tiếp theo, các nhà khoa học đã ghi nhận ít nhất hai trường hợp lợn rừng săn thỏ: một lần có du khách chứng kiến vào năm 2017 và một lần được các nhà nghiên cứu quan sát chi tiết vào năm 2024.

Quá trình thay đổi hành vi: một chuỗi nhân quả

Các tác giả nghiên cứu mô tả một chuỗi diễn biến hợp lý dẫn tới sự thay đổi hành vi của lợn rừng. Ban đầu lợn rừng học được vị trí và thời điểm xuất hiện thức ăn — ví dụ khi tàu phà chuẩn bị rời đảo, du khách có thể bỏ lại thức ăn thừa. Sau đó, khi mật độ thỏ cao và tỷ lệ tử vong ở thỏ non cũng tăng, xác thỏ trở thành nguồn thức ăn dễ tiếp cận.

Okunoshima cũng thiếu một số loài động vật có vú ăn xác thường thấy ở phần khác của Nhật Bản; điều này có thể làm giảm cạnh tranh truy cập xác, khiến lợn rừng tận dụng nguồn tài nguyên này nhiều hơn. Từ ăn thức ăn thừa và xác động vật, lợn rừng có thể dần chuyển sang săn thỏ còn sống trong ít nhất một số trường hợp.

Điểm mạnh và giới hạn của quan sát hiện có

Một điều quan trọng cần nhấn mạnh: số vụ săn được ghi nhận là ít (ít nhất hai trường hợp được báo cáo), nên chưa thể kết luận hành vi này đã trở nên phổ biến. Tuy nhiên, sự xuất hiện của các vụ săn đã đủ để làm rõ một bức tranh lớn hơn — mối liên hệ giữa hoạt động cho ăn của con người, mật độ thỏ cao, tăng nguồn xác động vật và tác động lên các loài không phải mục tiêu như lợn rừng.

Nhìn từ góc quản lý, việc chỉ loại bỏ lợn rừng gây nguy hiểm sẽ không giải quyết được gốc rễ của vấn đề. Hành vi săn thỏ là triệu chứng; nguyên nhân sâu xa là hệ sinh thái bị biến đổi bởi nguồn thức ăn nhân tạo và quần thể thỏ du nhập có mật độ quá cao.

Khuyến nghị quản lý: nhìn nhận toàn hệ thống

Các nhà nghiên cứu đề xuất tiếp cận toàn diện khi xây dựng chính sách. Các biện pháp được nêu bao gồm theo dõi định kỳ quần thể thỏ, giám sát thảm thực vật, kiểm kê xác động vật và đánh giá những loài hoang dã không phải đối tượng được du khách cho ăn. Đồng thời, nhà quản lý cần ban hành quy định rõ về:

• số lượng thức ăn du khách được phép cung cấp,
• khu vực và thời điểm được phép cho ăn,
• trách nhiệm xử lý thỏ ốm, bị thương hoặc có nguy cơ gây hại.

Ở mức chiến lược hơn, có hai lối đi cơ bản: coi đàn thỏ là những động vật phụ thuộc vào con người và duy trì mô hình cho ăn có kiểm soát kèm chăm sóc thú y; hoặc coi thỏ là động vật hoang dã, hạn chế mạnh hoạt động cho ăn để hướng tới sự phục hồi thảm thực vật tự nhiên. Mỗi lựa chọn đều có hệ quả về đạo đức, phúc lợi động vật và tác động môi trường, nên cần cân nhắc kỹ lưỡng.

Những bài học rộng hơn từ một ‘thiên đường’ do con người dựng nên

Câu chuyện Okunoshima là minh chứng rõ ràng: hành động được cho là thân thiện với động vật, như cho ăn, có thể dẫn đến hệ quả ngoài dự đoán nếu không được quản lý. Khi con người bổ sung thức ăn thường xuyên cho một loài, họ có thể vô tình thay đổi cả cấu trúc tương tác giữa nhiều loài trong hệ sinh thái đó.

Chuỗi biến đổi ở Okunoshima bắt đầu từ túi thức ăn viên và rau củ: quần thể thỏ tăng vượt mức tự nhiên, thảm thực vật bị tổn hại, nguồn xác động vật tăng, và cuối cùng lợn rừng có thêm cơ hội tiếp cận thức ăn dẫn tới những vụ săn thỏ. Kết luận của các nhà nghiên cứu là rõ ràng: Okunoshima không phải một thiên đường tự duy trì — đó là một hệ sinh thái đã được con người hỗ trợ và biến đổi, nên trách nhiệm quản lý cũng thuộc về con người.

FAQ

Thỏ ở Okunoshima có phải loài bản địa không?

Không. Thỏ được con người đưa tới đảo; một số con từng liên quan đến các thử nghiệm trong Thế chiến II. Sau khi đảo trở thành công viên và thu hút khách, quần thể thỏ phát triển mạnh nhờ thức ăn do khách cung cấp.

Thảm thực vật trên đảo có đủ nuôi thỏ không?

Theo ước tính trong nghiên cứu, thảm thực vật tự nhiên cung cấp khoảng 3,4 tấn thức ăn khô mỗi năm, đủ cho 175–287 con thỏ. Lượng thức ăn do du khách mang tới đã vượt xa con số này nhiều lần.

Lợn rừng săn thỏ có phải hiện tượng phổ biến?

Cho đến nay ít nhất hai vụ săn được ghi nhận (một lần có du khách chứng kiến năm 2017 và một lần được nghiên cứu quan sát năm 2024). Chưa thể khẳng định hành vi này đã trở nên phổ biến, nhưng các vụ việc cho thấy hệ sinh thái đang thay đổi theo hướng khiến lợn rừng có cơ hội săn thỏ.

Kết luận

Okunoshima minh họa hệ quả phức tạp khi con người can thiệp vào tự nhiên dưới hình thức tưởng chừng đơn giản: cho ăn động vật hoang dã. Những quyết định quản lý trong tương lai cần dựa trên quan sát khoa học, cân nhắc phúc lợi động vật và mục tiêu phục hồi hệ sinh thái. Nếu không hành động đồng bộ, những biểu hiện như lợn rừng săn thỏ có thể chỉ là khởi đầu cho những thay đổi khó lường hơn.

Để tham khảo phân tích sâu hơn về công nghệ khai thác các khung phân tử trong vật liệu mới, bạn có thể đọc bài viết phân tích về công nghệ khung DNA tạo thủy tinh, nơi trình bày quy trình lắp ghép mạng tinh thể và triển vọng ứng dụng cho vật liệu nhẹ và bền.

Nếu bạn quan tâm đến những công nghệ kỹ thuật liên quan tới an toàn bệ phóng và lý do sử dụng lượng nước lớn khi phóng, bài viết về hệ thống dập âm và 1,7 triệu lít nước giải thích vai trò giảm tiếng ồn và làm mát bệ phóng kèm các số liệu minh họa.

Với góc nhìn cổ sinh vật học về vóc dáng người cổ, nếu muốn hiểu thêm bằng chứng xương chạc và phân tích protein liên quan đến Denisovan, hãy xem bài viết về hai xương Penghu hé lộ vóc dáng Denisovan, nơi mô tả những phát hiện giúp làm sáng tỏ kích thước cơ thể và mối liên hệ tiến hóa.