Khi sóc bay xuất hiện giữa đêm ở Võ Đang: định danh, hiểu lầm và giá trị văn hoá – kinh tế

Một đoạn clip tuần tra đêm được chia sẻ rộng rãi trên mạng xã hội Trung Quốc đã thu hút sự chú ý không chỉ vì khung cảnh di tích cổ kính mà còn bởi khoảnh khắc tương tác giữa người trông coi và một loài thú nhỏ lạ mắt. Nhân vật xuất hiện trong video là Mẫn Gia Hội, người được nhắc đến với hơn hai thập kỷ gắn bó trong công tác quản lý di tích tại Nam Nham Cung; tài khoản Weibo của anh là Võ Đang A Ngưu. Đoạn phim, đăng ngày 26 tháng 8 năm 2026, cho thấy anh đưa một quả bàn đào về phía trước và một con thú nhỏ tiến đến nhận thức ăn một cách dạn dĩ.

Thực hư sinh vật ăn quả bàn đào trên núi Võ Đang khiến dân mạng tưởng phải ngồi tù - Ảnh 1. — Nhân viên quản lý di tích Nam Nham Cung trên núi Võ Đang là Mẫn Gia Hội thường xuyên gặp gỡ và thân thiết cho sóc bay hoang dã ăn quả bàn đào trong các chuyến tuần tra đêm.

Nhận dạng loài: đâu là cái tên thật của “khách” đêm?

Quan sát kỹ hình thể trong video cho thấy loài vật có một số nét đặc trưng: mặt sáng màu trắng ngà, viền mắt đỏ, đôi mắt to đen, lông lưng nâu đỏ và những mảng trắng ở vùng cổ, nách. Đáng chú ý, giữa các chi có màng da nối liền — đặc trưng của các loài có khả năng lượn trên không. Dựa trên những đặc điểm này, chuyên gia phân loại và nguồn tin đối chiếu đã xác định cá thể là sóc bay đỏ trắng (Petaurista alborufus).

Thực hư sinh vật ăn quả bàn đào trên núi Võ Đang khiến dân mạng tưởng phải ngồi tù - Ảnh 2. — Đặc điểm nhận dạng rõ nét của loài thú này là sóc bay đỏ trắng; đồng thời bài viết đính chính thông tin sai lệch về việc đây là động vật bảo tồn cấp 2 quốc gia, thực chất nó thuộc danh mục bảo vệ “ba hữu”.

Giải mã hiểu lầm về tình trạng bảo vệ

Sau khi video lan truyền, có nhiều ý kiến cho rằng đây là loài nằm trong nhóm động vật bảo vệ quốc gia cấp 2 tại Trung Quốc. Tuy nhiên, đối chiếu các danh mục chính thức cho thấy sóc bay đỏ trắng không thuộc danh sách cấp 1 hoặc cấp 2. Thay vào đó, từ ngày 1/8/2000 loài này được xếp vào nhóm “ba hữu” — tức là những động vật hoang dã trên cạn có giá trị sinh thái, khoa học và xã hội đáng kể. Việc phân loại này khác với hai cấp bảo vệ nghiêm ngặt hơn, và đây là nguyên nhân chính dẫn đến nhiều nhầm lẫn ban đầu khi thông tin được chia sẻ rộng rãi.

Vì sao việc cho ăn công khai gây tranh luận?

Hình ảnh Mẫn đưa quả đào cho con sóc bay khiến một bộ phận cư dân mạng lo ngại về hành vi gây phụ thuộc thức ăn. Tuy nhiên, trong video và các bình luận kèm theo có ghi nhận rằng anh chỉ cho ăn thỉnh thoảng chứ không biến đó thành thói quen. Theo cách lý giải được nhiều người ủng hộ, việc duy trì tính độc lập trong kiếm ăn là điểm then chốt để bảo tồn tập tính hoang dã: cho ăn quá thường xuyên có thể khiến động vật đánh mất khả năng tìm mồi tự nhiên.

Thực hư sinh vật ăn quả bàn đào trên núi Võ Đang khiến dân mạng tưởng phải ngồi tù - Ảnh 3. — Làm rõ nguồn gốc của “hàn hiệu điểu” trong các thư tịch cổ: không phải loài chim cũng không phải sóc bay đỏ trắng, mà chính là loài sóc bay răng phức tạp tại vùng Ngũ Đài Sơn, Sơn Tây, Trung Quốc.

Chấm dứt nhầm lẫn với “hàn hiệu điểu”

Ngoài khía cạnh sinh thái, câu chuyện còn kéo theo tranh luận văn hóa: nhiều người liên hệ con sóc bay với hình tượng “hàn hiệu điểu” trong thư tịch cổ. Nhưng nghiên cứu bản thảo y liệu và tư liệu lịch sử cho thấy “hàn hiệu điểu” không phải là một loài chim, và cũng không đồng nhất với sóc bay đỏ trắng. Tên cổ này chủ yếu dùng để chỉ loài sóc bay răng phức tạp (Trogopterus xanthipes), loài phân bố chủ yếu ở Ngũ Đài Sơn và dãy Thái Hành, tỉnh Sơn Tây.

Ngũ linh chi: dược liệu, nguồn gốc và hình thức

Trong y học cổ truyền, “ngũ linh chi” là một vị thuốc lịch sử chế từ chất thải của loài sóc bay răng phức tạp. Tư liệu y học cổ và sách động vật dược học Trung Quốc ghi nhận ngũ linh chi tồn tại ở hai dạng chính: linh chi mễ (hạt phân khô rời) và linh chi khối (khối phân hòa lẫn nước tiểu, khô cứng trong kẽ đá hang). Theo tài liệu, vị thuốc này được dùng với mục đích hoạt huyết, hóa ứ, giảm đau và trị một số chứng ứ trệ kinh nguyệt hay vết thương bầm dập. Lịch sử còn ghi rằng trong nhiều thời kỳ, phân của các loài sóc bay khác nhau, kể cả sóc bay đỏ trắng, từng được sử dụng trong một số trường hợp khi nguyên liệu “chính gốc” khan hiếm.

Thực hư sinh vật ăn quả bàn đào trên núi Võ Đang khiến dân mạng tưởng phải ngồi tù - Ảnh 4. — Dược liệu ngũ linh chi thực chất là phân và nước tiểu ngưng kết của sóc bay, tồn tại dưới hai dạng là linh chi mễ và linh chi khối với nhiều công dụng như hoạt huyết, hóa ứ, giảm đau.

Nuôi nhân tạo và giá trị thị trường

Do áp lực bảo tồn và hiệu suất thu gom tự nhiên thấp, mô hình nuôi nhân tạo loài sóc bay răng phức tạp để lấy ngũ linh chi đã dần xuất hiện. Một số tư liệu ghi nhận tại vùng Thương Lạc, giá một con sóc bay giống trong mô hình nuôi có thể đạt 800 nhân dân tệ (xấp xỉ 3,1 triệu đồng Việt Nam), trong khi sản phẩm ngũ linh chi khô được thu mua khoảng 150 nhân dân tệ mỗi kilogram (tương đương hơn 580 nghìn đồng). Những con số này phản ánh một phần động lực kinh tế khiến hoạt động thu hái và nuôi nhân tạo tồn tại song song với nỗ lực bảo tồn.

Thực hư sinh vật ăn quả bàn đào trên núi Võ Đang khiến dân mạng tưởng phải ngồi tù - Ảnh 5. — Do hiệu suất thu lượm tự nhiên thấp và yêu cầu bảo tồn động vật hoang dã, mô hình nuôi nhân tạo sóc bay răng phức tạp lấy dược liệu đã hình thành với giá trị kinh tế đáng kể.

Những điều cần ghi nhớ khi gặp động vật hoang dã

Sự kiện trên núi Võ Đang nhắc lại hai thông điệp quan trọng: đầu tiên là phải cẩn trọng khi truyền tin về tình trạng bảo tồn để tránh hiểu lầm; thứ hai là thái độ tiếp cận với động vật hoang dã cần thận trọng. Hình ảnh cho thấy việc tương tác của người quản lý mang tính tạm thời và hạn chế — điều này phù hợp với nguyên tắc duy trì hành vi tự nhiên của động vật. Với khách tham quan, giữ khoảng cách, không cho ăn thường xuyên và tuân thủ hướng dẫn quản lý địa phương là những biện pháp cơ bản để giảm thiểu tác động tiêu cực lên quần thể hoang dã.

Kết luận: một khoảnh khắc nhỏ, nhiều góc nhìn

Đoạn clip về Mẫn Gia Hội và con sóc bay đỏ trắng tuy ngắn, nhưng nó mở ra nhiều lớp vấn đề: từ nhận diện loài và sai hiểu văn hoá đến mối liên hệ giữa giá trị dược liệu, kinh tế và chính sách bảo tồn. Sự kiện là minh chứng cho cách một hình ảnh lan truyền có thể làm bùng lên cả tranh luận khoa học, lịch sử tư liệu và quan tâm cộng đồng — nhắc chúng ta cần cân bằng giữa tò mò, bảo tồn và truyền thông chính xác.

Câu hỏi thường gặp

1. Loài xuất hiện trong video có phải động vật bảo vệ cấp 2 không?
Không. Sóc bay đỏ trắng không nằm trong danh sách bảo vệ cấp 1 hay cấp 2; từ 1/8/2000 loài này được xếp vào nhóm “ba hữu”.

2. “Hàn hiệu điểu” có phải là tên gọi khác của sóc bay đỏ trắng?
Không. Tên cổ “hàn hiệu điểu” theo tư liệu chuyên khảo chủ yếu chỉ loài sóc bay răng phức tạp (Trogopterus xanthipes), phân bố ở Ngũ Đài Sơn và dãy Thái Hành.

3. Ngũ linh chi được làm từ loài nào và có mấy dạng?
Theo dược điển truyền thống, ngũ linh chi chính phẩm làm từ phân và nước tiểu ngưng kết của sóc bay răng phức tạp, tồn tại hai dạng: linh chi mễ và linh chi khối.

Để tiếp nối chủ đề về câu chuyện nguồn gốc và xung đột trong văn hóa đại chúng, bạn có thể đọc bài phân tích sâu về cách mối thù giữa hai loài được xây dựng và văn hóa săn bắn đứng sau đó qua góc nhìn chuyên sâu: nguồn gốc mối thù Predator và Xenomorph.

Nếu cảm thấy thú vị khi nhìn nhận sự chuyển đổi vai trò của những thương hiệu lớn, từ sản phẩm tiêu dùng sang lĩnh vực công nghệ chuyên sâu, hãy tham khảo bài viết phân tích về thương vụ chuyển nhượng và chiến lược mới của GoPro: GoPro chuyển hướng sang linh kiện quang học.

Và để hiểu thêm về ảnh hưởng của công nghệ đến thị trường lao động sáng tạo, nhất là nhu cầu nhân sự cho dựng phim bằng AI, bài viết điều tra xu hướng tuyển dụng tại Trung Quốc sẽ cung cấp góc nhìn thực tế: tuyển dụng dựng phim AI tại Trung Quốc.