Khi AI kéo chi phí linh kiện lên: Tương lai nào cho smartphone giá rẻ?

Một số tiền cố định—chẳng hạn 5 triệu đồng—ngày càng ít đảm bảo mua được một chiếc điện thoại có cấu hình như trước. Nguyên nhân không đơn giản chỉ là chiến lược giá của các hãng: một lực lượng lớn hơn đang vận hành phía sau, khiến thành phần cấu tạo thiết bị trở nên đắt đỏ hơn. Bài viết này giải thích vì sao sự bùng nổ AI lại tác động mạnh tới phân khúc điện thoại bình dân, dữ liệu thị trường hiện tại cho thấy những dấu hiệu gì, và người dùng nên cân nhắc điều gì khi mua sắm.

Tại sao AI lại làm tăng giá bộ nhớ?

Các ứng dụng AI, đặc biệt khi chạy trên hạ tầng đám mây và trung tâm dữ liệu, tiêu thụ lượng lớn bộ nhớ trong (DRAM) và NAND. Nhu cầu này đã đẩy giá hai loại linh kiện lên cao. Theo báo cáo, với cấu hình phổ biến 8 GB RAM và 256 GB bộ nhớ, giá hợp đồng bộ nhớ trong quý I/2026 tăng gần 200% so với cùng kỳ năm trước. Đồng thời, tỷ trọng chi phí bộ nhớ trong tổng chi phí linh kiện của một chiếc smartphone cũng mở rộng đáng kể — từ một con số khoảng 10–15% lên mức 30–40%.

Kết quả là chi phí sản xuất cho mỗi thân máy tăng, và nhà sản xuất buộc phải cân đối giữa cấu hình, giá bán và biên lợi nhuận.

Các hãng phản ứng ra sao với áp lực chi phí?

Không có một giải pháp đơn lẻ cho bài toán này. Ở chiều phần cứng, một số thương hiệu điều chỉnh cấu hình từng dòng máy: trong quý II/2026, cấu hình 12 GB trở nên phổ biến hơn ở phân khúc cao cấp, còn 8 GB là chuẩn mực cho phân khúc trung cấp; ở nhóm giá thấp, 4 GB vẫn là lựa chọn chủ đạo. Ở chiều phần mềm, các hãng tìm cách làm việc với nhà phát triển ứng dụng để giảm mức tiêu thụ bộ nhớ và tăng cường dựa vào dịch vụ đám mây để xử lý các tác vụ nặng.

Như vậy, AI vừa là lý do khiến smartphone cần nhiều tài nguyên hơn, vừa là nguyên nhân gián tiếp khiến các nhà sản xuất tìm cách tiết giảm bộ nhớ tại thiết bị.

Điều này ảnh hưởng thế nào tới người mua điện thoại giá rẻ?

Khi linh kiện đắt hơn, các hãng cao cấp có nhiều lựa chọn hơn để bảo vệ biên lợi nhuận: họ có thể hấp thụ chi phí, điều chỉnh tỷ lệ khuyến mại, hoặc tăng chút ít giá bán. Với mẫu flagship có giá khoảng 30 triệu đồng, tăng thêm một khoản nhỏ thường không làm xáo trộn quyết định mua của nhóm khách hàng mục tiêu.

Ngược lại, với điện thoại giá rẻ, một khoản tăng vài trăm nghìn đến một triệu đồng có thể làm thay đổi quyết định của người mua. Ví dụ, nếu một mẫu giá 4 triệu đồng bị đẩy lên 5 triệu đồng thì mức tăng tương đương 25%—mức lệch giá đủ để làm khách hàng cân nhắc mua model cũ, chuyển sang thương hiệu khác hoặc tiếp tục dùng máy hiện tại.

Hiện thực này tạo ra một nghịch lý: AI khiến thiết bị cần mạnh hơn, trong khi chi phí gia tăng lại buộc nhà sản xuất giữ hoặc giảm cấu hình ở những mẫu rẻ tiền.

Dữ liệu thị trường phản ánh xu hướng nào?

Các tổ chức nghiên cứu thị trường đã bắt đầu ghi nhận những tác động rõ ràng. Có báo cáo cho rằng sản lượng smartphone toàn cầu năm 2026 có thể giảm khoảng 10%, xuống khoảng 1,135 tỷ máy; trong kịch bản xấu, mức giảm có thể lên đến 15% hoặc hơn. Những thương hiệu tập trung mạnh vào phân khúc trung và thấp sẽ chịu nhiều thiệt hại hơn trong bối cảnh này.

Tại khu vực Đông Nam Á, phần khúc smartphone dưới 150 USD chiếm 33,6% lượng máy xuất xưởng trong quý I/2026 — mức thấp nhất kể từ quý III/2023. Nguyên nhân được chỉ ra bao gồm giá linh kiện tăng, sức mua giảm và các hãng thu gọn danh mục sản phẩm. Ở Indonesia, lượng máy dưới 150 USD giảm 34% so với cùng kỳ, và một số mẫu phổ biến có giá bán tăng tới 24% so với thế hệ trước.

Tại Việt Nam, số liệu cho thấy thị trường trong quý I/2026 giảm 12% về lượng xuất xưởng so với cùng kỳ; riêng phân khúc dưới 200 USD giảm hơn 30%—một bước co lại tiếp diễn sau các dấu hiệu giảm sâu trước đó.

Ở góc độ toàn cầu, có dự báo lượng máy xuất xưởng giảm 16,7% trong năm 2026, trong khi giá bán trung bình tăng 27,6% lên khoảng 581 USD. Điều này được giải thích phần nào bởi việc mẫu rẻ mất dần tỷ trọng, khiến trung bình giá bán tăng lên. Đáng chú ý, phân khúc dưới 100 USD đang đối mặt áp lực lớn nhất về tính bền vững.

Người tiêu dùng tại Việt Nam sẽ thay đổi thói quen thế nào?

Trước tình hình chi phí linh kiện tăng, nhiều khách hàng bắt đầu cân nhắc mua một chiếc máy đắt hơn nhưng dùng lâu hơn thay vì đổi máy thường xuyên. Tiêu chí như hỗ trợ 5G, camera đủ tốt, hiệu năng và thời gian cập nhật phần mềm ngày càng được đặt lên hàng đầu. Nếu xu hướng này tiếp tục, thị trường sẽ chứng kiến sự chuyển dịch: tỉ lệ người mua chọn mẫu cao hơn để kéo dài vòng đời sử dụng tăng lên, trong khi nhu cầu với các mẫu siêu rẻ giảm dần.

Đồng thời, thị trường máy cũ có thể được hưởng lợi khi người dùng trì hoãn mua máy mới, và các thương hiệu có thể điều chỉnh chiến lược sản phẩm: giảm số lượng model, kéo dài vòng đời sản phẩm, hoặc giữ cấu hình ở mức “vừa đủ” thay vì liên tục chạy theo thông số lớn.

Kịch bản khả thi trong tương lai gần

Không thể khẳng định smartphone giá rẻ sẽ biến mất hoàn toàn. Phân khúc này vẫn có vai trò quan trọng trong tiếp cận người dùng mới tại những thị trường đang phát triển. Tuy nhiên, định nghĩa về “giá rẻ” có thể dịch chuyển: mẫu từng được xem là rẻ có thể tăng giá, hoặc tính năng tối thiểu cần có ở một mẫu phổ thông có thể bị điều chỉnh lại.

Các khả năng mà ngành có thể thực hiện gồm: điều chỉnh danh mục sản phẩm để tập trung vào mẫu sinh lời hơn, tối ưu hóa phần mềm để dùng bộ nhớ hiệu quả hơn, và đẩy mạnh các dịch vụ đám mây để bù trừ cho phần cứng hạn chế. Với người dùng, lựa chọn sẽ là cân bằng giữa chi phí ban đầu và vòng đời sử dụng mong muốn.

Lời khuyên cho người mua trong bối cảnh hiện nay

• Xác định nhu cầu thực tế: nếu chỉ dùng điện thoại để liên lạc và mạng xã hội, một máy có 4–6 GB RAM có thể vẫn đủ trong ngắn hạn.
• Nếu muốn giữ máy lâu, cân nhắc đầu tư vào model có bộ nhớ và RAM cao hơn chút, vì chi phí nâng cấp phần cứng sau khi mua gần như không khả thi.
• Quan tâm đến chu kỳ cập nhật phần mềm: máy được nhà sản xuất hỗ trợ nâng cấp lâu hơn thường có giá trị sử dụng kéo dài.
• So sánh chi phí sử dụng thực tế: đôi khi bỏ thêm một khoản tiền để mua máy mạnh hơn giúp tiết kiệm chi phí thay mới trong dài hạn.

Kết luận

Sự bùng nổ AI tạo ra nhu cầu lớn về bộ nhớ và đang làm thay đổi cấu trúc chi phí của smartphone. Hệ quả là phân khúc máy giá rẻ chịu áp lực lớn nhất: cấu hình có thể bị hạ, giá có thể tăng, và người mua sẽ phải cân nhắc kỹ hơn giữa chi phí ban đầu và vòng đời sử dụng. Tuy nhiên, smartphone giá rẻ chưa chắc sẽ biến mất; điều có thể xảy ra là cách chúng ta định nghĩa “rẻ” sẽ thay đổi, và ngành sẽ điều chỉnh để thích nghi.

Vũ Hoàng

Nếu bạn quan tâm đến những điện thoại thử nghiệm với khả năng chuyển đổi thành thiết bị đọc sách và tối ưu pin, bài viết về TCL P80 — điện thoại đọc sách pin lâu và màn hình NXTPAPER AMOLED sẽ cung cấp phân tích cấu hình, khác biệt giữa các phiên bản và các tính năng khiến máy phù hợp với người đọc sách số.

Nếu muốn hiểu thêm về xu hướng đưa tính năng AI và trải nghiệm camera xuống phân khúc giá tốt hơn, bạn có thể đọc bài đánh giá sâu về Galaxy S26 FE — trải nghiệm camera và Galaxy AI trên dòng FE để biết những điểm mạnh, hạn chế và lưu ý khi chọn mua.

Với người dùng đang lo lắng về quyền thanh toán trên các thiết bị cũ, bài viết giải thích chi tiết quyết định của Samsung về hỗ trợ thanh toán trên các máy chạy Android cũ có thể giúp bạn nắm lựa chọn nâng cấp: xem phân tích trong quy định Samsung Checkout cho Android cũ để biết ai bị ảnh hưởng và phương án thay thế.